Kısa cevap: Türkiye'de bir yabancı suç şüphesiyle gözaltına alınırsa gözaltı süresi kural olarak yakalama anından itibaren 24 saati geçemez (CMK m.91); süre sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır. Yakalama bir yakınına, yazılı olarak itiraz etmezse konsolosluğuna bildirilir. Müdafi, susma ve devletçe karşılanan tercüman hakkı ilk andan itibaren vardır.
Son güncelleme: 19 Ekim 2026.
Yabancılar için iki ayrı "gözaltı" vardır: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamındaki ceza gözaltısı ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında geri gönderme merkezinde idari gözetim. Süreler, yetkili merci ve başvuru yolu farklıdır. Sınır dışı etme kararı ve giriş yasağı ayrı yazımızda: sınır dışı etme ve giriş yasağı.
Ceza gözaltısı ile idari gözetim arasındaki fark nedir?
Ceza gözaltısı suç şüphesine dayanır ve savcı ile hâkim tarafından yürütülür; idari gözetim ise sınır dışı etme sürecine bağlıdır ve valilik kararıyla uygulanır.
| Ölçüt | Ceza gözaltısı (CMK) | İdari gözetim (YUKK) |
|---|---|---|
| Dayanak | CMK m.90–91 | YUKK m.57 |
| Karar veren | Cumhuriyet savcısı; ardından sulh ceza hâkimliği | Valilik |
| Yer | Nezarethane | Geri gönderme merkezi (48 saat içinde götürülür) |
| Süre | Kural olarak 24 saat (+ hâkime gönderme için en çok 12 saat); toplu suçlarda savcı her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatabilir | En çok 6 ay; iş birliği yapılmazsa en fazla 6 ay daha; her ay değerlendirme |
| Başvuru | Sulh ceza hâkimi; evrak üzerinden, 24 saat dolmadan karar (m.91/5) | Sulh ceza hâkimi; 5 gün içinde, kesin; başvuru gözetimi durdurmaz (m.57/6) |
Gözaltında hangi haklar vardır?
Şüpheliye kimliğini doğru söyleme yükümlülüğü dışında susma hakkı, yüklenen suçun anlatılması, müdafi seçme ve seçemiyorsa barodan müdafi isteme, lehine delil toplanmasını isteme hakları bildirilir (CMK m.147). Yakalama ve gözaltı, savcının emriyle bir yakınına gecikmeksizin; yabancı ise yazılı olarak karşı çıkmadıkça konsolosluğuna bildirilir (m.95). Tutuklamada da aynı kural geçerlidir (m.107/3). Bu düzenleme Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi m.36 ile uyumludur; Türkiye 1976'dan beri taraftır (BM antlaşma kaydı).
- Müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148/4).
- Şüpheli, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve gizli görüşebilir (m.154/1); bazı terör ve örgütlü uyuşturucu suçlarında bu hak hâkim kararıyla 24 saat kısıtlanabilir (m.154/2).
- Türkçe bilmeyen şüpheliye soruşturmada hâkim veya savcı tercüman atar (m.202/3); gideri Hazinece karşılanır (m.324/5).
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (m.150/3).
Tutuklama ve adli kontrol nasıl işler?
Savcı şüpheliyi serbest bırakmazsa sulh ceza hâkiminden tutuklama veya adli kontrol ister. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni (kaçma şüphesi, delil karartma vb.) gerekir; tedbir ölçülü olmalıdır (m.100). Hapis cezasının üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda, vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç, tutuklama kararı verilemez (m.100/4).
Adli kontrol yükümlülükleri arasında yabancılar için en önemlisi yurt dışına çıkış yasağıdır (m.109/3-a); düzenli imza, güvence ve konutu terk etmeme de sık görülür. Adli kontrol süresi ağır ceza işlerinde en çok üç yıl, diğer işlerde iki yıldır (uzatmalar saklı, m.110/A) ve en geç dört ayda bir değerlendirilir (m.110/4).
İtiraz: Tutuklama ve adli kontrol kararlarına, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (m.268/1; 7499 sayılı Kanunla 2024'te "yedi gün"den değiştirildi). İtirazı asliye ceza hâkimi inceler (m.268/3-b); itiraz kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz (m.269). Tahliye her aşamada istenebilir, istem üç gün içinde karara bağlanır (m.104–105).
Geri gönderme merkezinde idari gözetim ne kadar sürer?
İdari gözetim en çok altı aydır; sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamazsa en fazla altı ay daha uzatılabilir (YUKK m.57/3). Valilik, kolluğun bildirdiği yabancı hakkında 48 saat içinde karar verir (m.57/1). Gözetimin devamı her ay değerlendirilir (m.57/4). Karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulur; hâkim beş gün içinde kesin karar verir ve koşullar değişirse yeniden başvurulabilir (m.57/6). Merkezde yakınlara, notere, avukata, konsolosluk görevlisine ve BMMYK görevlisine erişim sağlanır (m.59). Alternatif yükümlülükler toplam 24 ayı geçemez (m.57/A).
İlk 24 saatte ne yapılmalı?
| Aşama | Gözaltındaki kişi | Yakınlar |
|---|---|---|
| Yakalama anı | Tercüman ve müdafi istemek; haber verilecek kişiyi ve konsolosluk tercihini söylemek | Hangi kolluk biriminde olduğunu öğrenmek |
| İfade öncesi | Müdafi gelmeden esasa ilişkin beyanda bulunmamak | Avukat bulmak; avukat vekâletname olmadan görüşebilir (m.154) |
| İfade | Tutanağı okumak, anlamadığını imzalamamak | Pasaport, ikamet, kira/tapu, iş ve aile belgelerini avukata iletmek |
| 24 saat içinde | Gerekirse gözaltıya karşı sulh ceza hâkimine başvurmak | Eş ve birinci/ikinci derece kan hısımı da başvurabilir (m.91/5) |
| Hâkim önünde | Adres, iş, aile bağlarını açıklamak | Karar örneğini almak; iki haftalık itiraz süresini izlemek |
Alanya ve çevresinde ceza hukuku sayfamıza, Antalya için Antalya yabancılar avukatı sayfasına bakabilirsiniz. Yurt dışındaki yakınların vekâletname işlemleri için: yurt dışından vekâletname. Her dosyanın sonucu somut olgulara bağlıdır.
Sıkça sorulan sorular
Konsolosluğa bildirilmesini istemeyebilir miyim?
Evet. CMK m.95/2 ve m.107/3'e göre yabancı yazılı olarak karşı çıkarsa konsolosluğa bildirim yapılmaz.
Kollukta ifade vermek zorunlu mu?
Kimlik sorularını doğru cevaplamak zorunludur; suçlamaya ilişkin açıklama yapmama hakkı vardır (m.147/1-e).
Adli kontrol altındayken yurt dışına çıkabilir miyim?
Yurt dışına çıkış yasağı varsa hayır. Karara iki hafta içinde itiraz edilebilir veya kaldırılması istenebilir (m.111).
Avukatın gözaltındaki kişiyle görüşmesi için vekâletname gerekir mi?
Hayır. CMK m.154/1 vekâletname aranmaksızın görüşmeye izin verir.
Bu yazı 19 Ekim 2026 itibarıyla genel bilgi niteliğindedir ve bireysel hukuki danışmanlık değildir. Güncel metinler için 5271 sayılı CMK ve 6458 sayılı YUKK mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.
Rufina Taştan Hukuk Bürosu — Alanya avukat: Türkçe, Rusça ve İngilizce hukuki danışmanlık.