Kısa cevap: Türkiye'de nafaka ve velayet uyuşmazlıklarına, taraflardan biri veya ikisi yabancı olsa da aile mahkemesi bakar. Kanunda dört nafaka türü vardır: tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası. Miktar için sabit oran yoktur; hâkim ihtiyacı ve ödeme gücünü değerlendirir. Velayette belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır; çocuğun yurt dışına kaçırılmasında 1980 Lahey Sözleşmesi uygulanır.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026.
Türk hukukunda hangi nafaka türleri var?
Nafaka 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) ile düzenlenir:
- Tedbir nafakası (m.169): boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için geçici önlemleri re'sen alır. Evlilik devam ederken haklı sebeple ayrı yaşamada m.197 uygulanır.
- İştirak nafakası (m.182): velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Boşanma dışında m.327–330 uygulanır.
- Yoksulluk nafakası (m.175): boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan malî gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir; yükümlünün kusuru aranmaz.
- Yardım nafakası (m.364): yardım edilmezse yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler için; kardeşlerde yükümlünün refah içinde olması gerekir.
| Nafaka türü | Kim talep eder | Ne zaman | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tedbir | Eş (kendisi ve/veya çocuklar için) | Boşanma davası açılınca, karar kesinleşinceye kadar | TMK m.169 (evlilikte m.197) |
| İştirak | Çocuğa fiilen bakan ana/baba; ayırt etme gücüne sahip çocuk | Boşanma kararıyla veya ayrı davada; erginliğe, eğitim sürerse makul ölçüde sonrasına kadar | TMK m.182, 327–330 |
| Yoksulluk | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eski eş | Boşanma davasında veya sonrasında | TMK m.175–177 |
| Yardım | Yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy, kardeş | İhtiyaç doğduğunda | TMK m.364–365 |
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanun oran veya tutar öngörmez. İştirak nafakasında çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile çocuğun gelirleri dikkate alınır; nafaka her ay peşin ödenir (m.330). Yoksulluk nafakası yükümlünün malî gücü oranında belirlenir (m.175). Hâkim istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (m.176, 182, 330). Yabancı taraflar için yurt dışı gelirleri ve giderleri gösteren belgelerin apostilli ve yeminli tercümeli sunulması genellikle gerekir.
Nafaka artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir mi?
Evet. Tarafların malî durumu değişirse veya hakkaniyet gerektirirse yoksulluk nafakasının artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir (m.176). Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle nafaka kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. İştirak nafakası durum değişince yeniden belirlenir (m.331). Boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (m.177).
Ödenmeyen nafaka nasıl tahsil edilir?
Nafaka kararı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamlı icra yoluyla takip edilir. Ayrıca İİK m.344'e göre nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borç ödenirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmışsa tazyik hapsi bu davanın sonuna bırakılabilir. Şikâyet hakkı öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (m.347). Türkiye, 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesi'ne 1 Şubat 2017'den beri taraftır; Rusya, HCCH statü tablosuna göre güncelleme tarihi itibarıyla taraf değildir.
Velayet kime verilir?
Evlilik sürerken velayeti ana ve baba birlikte kullanır; boşanmada velayet çocuğun bırakıldığı tarafa aittir (m.336). Mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinleyerek velayeti ve kişisel ilişkiyi düzenler (m.182). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (m.337). Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır; mahkeme genellikle sosyal inceleme raporu alır ve idrak çağındaki çocuğu dinler. Tarafların vatandaşlığı tek başına belirleyici değildir. Yargıtay uygulamasında, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde boşanma sonrası ortak velayete karar verilebileceği ve yabancı ortak velayet kararlarının kamu düzenine aykırı olmadığı kabul edilmektedir; somut olay bazında değerlendirilir.
Velayet kendisine bırakılmayan taraf, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir (m.323). 7343 sayılı Kanunla (2021) eklenen hükme göre, velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesine uymazsa çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (m.182, 324).
Çocuk yurt dışına götürülürse ne olur?
1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi 16 yaşını doldurmamış çocuklara uygulanır. Türkiye 1 Ağustos 2000'den beri taraftır; Rusya 2011'de katılmış (Rusya için yürürlük 1 Ekim 2011), Türkiye bu katılımı 24 Mayıs 2017'de kabul etmiştir: iki ülke arasında Sözleşme 1 Ağustos 2017'den beri uygulanır. Mahkeme velayetin esasına değil, çocuğun mutat meskenine iadesine karar verir. Türkiye'de usul 5717 sayılı Kanun ile düzenlenir; Merkezî Makam Adalet Bakanlığı, görevli mahkeme aile mahkemesidir. Ayrıca iki ülke 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi'ne taraftır (Türkiye 1 Şubat 2017, Rusya 1 Haziran 2013).
Uygulanacak hukuk ve yabancı kararların tanınması
5718 sayılı MÖHUK m.14'e göre boşanma, boşanmış eşler arasındaki nafaka ve boşanmada velayet eşlerin müşterek millî hukukuna, yoksa müşterek mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir; geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır. Nafaka talepleri nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tabidir (m.19). Milletlerarası sözleşmeler saklıdır (m.1). Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icrası tenfiz kararına (m.50 vd.), kesin hüküm etkisi tanıma kararına (m.58) bağlıdır; tanımada karşılıklılık şartı aranmaz. Ayrıntı için: yabancılar için Türkiye'de boşanma ve tanıma, Türkiye'de yabancı ile evlilik ve boşanma, Türk vatandaşıyla boşanma.
Sıkça sorulan sorular
Anlaşmalı boşanmada nafaka ve velayet protokolü yeterli mi?
Protokol, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (m.184); hâkim çocuğun yararını denetler.
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
Kural olarak çocuk ergin olana kadar; eğitim sürüyorsa beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar (m.328).
Yeniden evlenme velayeti etkiler mi?
Tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; çocuğun menfaati gerektirirse velayet değiştirilebilir (m.349).
Alanya'da hangi mahkemeye başvurulur?
Boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesinde açılır (m.168); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Avukat nasıl yardımcı olur?
Uygulanacak hukuku değerlendirir, delilleri hazırlar, dava veya tenfiz sürecinde temsil eder. Bkz. aile hukuku, Antalya yabancılar avukatı.
Bu yazı 13 Ekim 2026 itibarıyla genel bilgi amaçlıdır; bireysel hukuki danışmanlık değildir. Mevzuatın güncel hâli mevzuat.gov.tr, sözleşmelerin durumu hcch.net üzerinden başvuru anında teyit edilmelidir.
Rufina Taştan Hukuk Bürosu — Alanya avukat: Türkçe, Rusça ve İngilizce hukuki danışmanlık.
